Nieprzestrzeganie zasad BHP przez pracowników może doprowadzić do wypadku przy pracy. Ich skutkiem są nie tylko obrażenia poniesione przez poszkodowanego, lecz także m.in. straty finansowe związane z zatrudnieniem osób na zastępstwo czy przestojem w funkcjonowaniu firmy. Sprawdź, jak motywować pracowników do przestrzegania zasad BHP.
Przestrzeganie zasad BHP – dlaczego jest to tak istotne?
Przestrzeganie zasad BHP to jeden z podstawowych obowiązków każdego pracownika, niezależnie od sektora gospodarki, w którym go zatrudniono. O tym, jak istotna jest to kwestia, świadczyć może fakt, że obowiązek ten został ujęty w Kodeksie pracy.
art. 211 Podstawowe obowiązki pracownika w zakresie BHP „Przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy jest podstawowym obowiązkiem pracownika”.
art. 211 Kodeksu pracy
W dalszej części tego artykułu ustawodawca wymienia szczególne obowiązki pracownika w zakresie BHP, w tym m.in. znajomość przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, uczestnictwo w szkoleniach BHP, dbanie o należyty stan maszyn, urządzeń i narzędzi czy współdziałanie z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.
Przestrzeganie zasad dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy zmniejsza ryzyko wypadków przy pracy i związanych z nimi strat finansowych ponoszonych przez pracodawcę wynikających m.in. z uszkodzenia sprzętu, przerwy w pracy spowodowanej koniecznością zbadania wypadku przy pracy czy z zatrudnienia osób na zastępstwo za pracowników poszkodowanych w wypadku, którzy przebywają na zwolnieniu lekarskim.
Nieprawidłowe zachowanie się pracownika a wypadki przy pracy
Chociaż przestrzeganie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy powinno leżeć w interesie pracownika, to wciąż zdarza się, że pracownicy te zasady łamią. Dla przykładu – w 2022 r. zgłoszono 66 606 osób poszkodowanych w wypadkach przy pracy, z czego 1,6% wypadków było następstwem nieużywania przez pracownika sprzętu ochronnego, a aż 61,1% wynikło na skutek nieprawidłowego zachowania się pracownika (źródło GUS).
Zbliżone statystyki przedstawia także Państwowa Inspekcja Pracy, do której podstawowych zadań zalicza się m.in. badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Jak wynika ze sprawozdania Państwowej Inspekcji Pracy w 2022 r., spośród zbadanych 1920 wypadków przy pracy, w których poszkodowanych zostało 2 179 osób, za 47,7% tych wypadków stoją przyczyny ludzkie (nieprawidłowe zachowanie się pracownika czy nieprawidłowości w stosowaniu przez niego sprzętu ochronnego).
Sprawdź też: Przegląd najczęstszych wypadków w miejscu pracy i jak ich unikać – praktyczne porady BHP
Dlaczego pracownicy nie przestrzegają zasad BHP?
Warto mieć na uwadze, że za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy grożą pracownikom sankcje – nie tylko upomnienie czy nagana, lecz także kary finansowe. Dlaczego zatem pracownicy nie przestrzegają zasad BHP?
Niekiedy uniemożliwiają im to sami pracodawcy. Przeglądając wspomniane wcześniej sprawozdanie z działalności PIP, warto na chwilę zatrzymać się przy rozdziale 2: Badanie skarg i wniosków zgłaszanych do Państwowej Inspekcji Pracy.
W 2022 r. do PIP wpłynęło ponad 50 tys. skarg, z czego ponad 4 tys. dotyczyło przygotowania do pracy (m.in. brak szkolenia wstępnego w zakresie instruktażu ogólnego oraz stanowiskowego lub jego niewłaściwie przeprowadzenie, niedostarczenie przez pracodawcę odzieży i obuwia roboczego czy brak lub nieodpowiedni dobór środków ochrony indywidualnej, w szczególności odzieży ochronnej, sprzętu chroniącego przed upadkiem z wysokości, ochrony głowy i układu oddechowego).
Blisko 40% zgłoszonych skarg dotyczących warunków pracy PIP uznała za zasadne.
To tylko jedna strona medalu. Zdarza się też tak, że pracownicy nie przestrzegają zasad BHP, ponieważ nie mają świadomości, do jakich skutków może doprowadzić ich zachowanie, nie rozumieją przepisów BHP, w tym także wewnętrznych regulaminów obowiązujących w przedsiębiorstwie, lub po prostu lekceważą obowiązujące normy, gdyż przestrzeganie ich wiązałoby się np. z dodatkowym wysiłkiem lub wydłużeniem czasu potrzebnego na wykonanie konkretnej czynności.
Jak motywować pracowników do przestrzegania zasad BHP?
Jedną z motywacyjnych metod stosowanych w celu nakłonienia pracowników do przestrzegania zasad BHP jest metoda kija i marchewki, w której negatywne bodźce motywacyjne (potencjalne kary) przeplatają się z bodźcami pozytywnymi (nagrody). Już sama świadomość nieuchronności kary (prawidłowo sprawowany nadzór, który wykryje ewentualne uchybienia) może podziałać na pracowników motywująco.
Definicję wypadku przy pracy można znaleźć w Ustawie z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
Art. 3. 1. Za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:
- Podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych
- Podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia
- W czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy
Wyróżnia się kilka rodzajów wypadków przy pracy:
- wypadki śmiertelne – w okresie styczeń-wrzesień 2023 r. zgłoszono 99 osób poszkodowanych
- wypadki ciężkie – w okresie styczeń-wrzesień 2023 r. zgłoszono 206 osób
- wypadki lekkie (ich skutkiem jest czasowa niezdolność do pracy) – w okresie styczeń-wrzesień 2023 r. zgłoszono 45504 poszkodowanych w wypadkach z innym skutkiem.
Jeżeli w firmie dojdzie do wypadku przy pracy, pracodawca musi pamiętać o ciążących na nim obowiązkach. Należą do nich między innymi o zabezpieczeniu miejsca wypadku, powołaniu zespołu powypadkowego czy zawiadomieniu okręgowego inspektowa pracy i prokuratora, jeśli miejsce miał ciężki, śmiertelny lub zbiorowy wypadek przy pracy.
Zastanawiasz się jak uniknąć wypadków w pracy? Sprawdź ten artykuł i poznaj przegląd najczęstszych wypadków w miejscu pracy!
Przegląd najczęstszych wypadków w miejscu pracy
